Hard water: wat het is, hoe hard het is in Nederland en wat je eraan doet

Wat is hard water precies?

Hard water bevat veel calcium en magnesium; hoe meer van deze mineralen erin zitten, hoe harder het water is². Die stoffen komen vooral uit steensoorten als kalk en krijt en lossen op in het grondwater². Bevat de bodem in een gebied veel calcium en magnesium, dan vind je dat terug in het water uit de kraan¹. Zacht water is het omgekeerde: water met weinig van deze mineralen.

In de volksmond heet de opgeloste hardheid vaak gewoon "kalk", maar dat klopt maar half. Vitens legt uit dat kalk pas ontstaat als calcium reageert met carbonaat tot calciumcarbonaat¹. Die reactie gebeurt onder meer als je water verwarmt, zoals onder de douche of in een waterkoker¹. Daarom zie je de witte aanslag vooral op plekken waar warm water komt of waar water opdroogt.

Wil je de eenheid beter begrijpen, kijk dan in de begrippenlijst bij Duitse hardheid. Daar staat ook hoe de eenheid tot stand komt.

Over smaak verschillen de meningen. Waterbedrijf Groningen schrijft dat sommige mensen hard water lekkerder vinden om te drinken en anderen juist zachter water, en noemt dat een kwestie van persoonlijke voorkeur⁵. Hard water is volgens hetzelfde waterbedrijf ook niet vies⁵. Of je hard water als probleem ervaart, hangt dus vooral af van de kalk die je ziet en schoonmaakt.

Hoe wordt hardheid uitgedrukt: °dH en mmol/l

Hardheid geef je aan in Duitse graden (°dH) of in millimol calcium plus magnesium per liter (mmol/l)³. Waterbedrijven op hun websites gebruiken meestal °dH, de wet en laboratoriumrapporten vaak mmol/l¹¹⁷. Waterbedrijf Groningen en Vitens rekenen met 1 mmol/l = 5,6 °dH⁵¹⁶. Het Drinkwaterbesluit kent geen bovengrens voor hardheid, alleen een ondergrens van meer dan 1 mmol/l bij ontharding of ontzouting⁷.

Omrekenen gaat met een vaste formule: °dH gedeeld door 5,6 geeft mmol/l, en mmol/l maal 5,6 geeft °dH. Een waarde van 7,9 °dH komt zo overeen met ongeveer 1,4 mmol/l; Dunea noemt voor zijn eigen water 1,42 mmol/l en 7,9 graden³. Waternet geeft 7,8 dH en 1,40 mmol/liter op⁶. Het kleine verschil komt door afronding.

Niet iedereen gebruikt precies dezelfde woorden. Waternet noemt water pas hard boven 12 dH en noemt 8 tot 12 dH gemiddeld⁶. Volgens Waternet staat op websites van fabrikanten van waterontharders vaak dat water boven 4 dH al hard is, wat Waternet onjuist noemt⁶. Wij volgen in dit artikel de schaal van Dunea en Brabant Water.

08121830+

Gemiddelde in Nederland: 8,0 °dH (gemiddeld)

• zeer zacht 0–4 °dH
• zacht 4–8 °dH
• gemiddeld 8–12 °dH
• vrij hard 12–18 °dH
• hard 18–30 °dH
• zeer hard vanaf 30 °dH

Bron klassen: Dunea, Waterhardheid (indeling ook bij Brabant Water en Vewin)

Hoe hard is het water in Nederland?

Het water in Nederland is vrijwel overal zacht of gemiddeld: de hardheid van leidingwater ligt rond 8 dH¹⁰. Water harder dan 18 dH komt niet voor, omdat drinkwaterbedrijven bijna overal eerst ontharden¹⁰. Milieu Centraal schrijft dat bijna twee derde van de gemeenten zacht water heeft en dat hard water bijna nergens uit de kraan komt⁹. Hard water in de zin van de schaal hierboven is in Nederland dus een uitzondering geworden.

De tabel laat zien dat de meeste waterbedrijven rond 8 °dH leveren³⁶¹⁵. Brabant Water levert maximaal 11,2 °dH en noemt dat zacht tot gemiddeld hard⁴. In de provincie Groningen varieert de hardheid van 6 tot 12,5 °dH⁵. De hardheid voor jouw eigen woonplaats zoek je op met onze waterhardheid per gemeente, met de waarde en de bron van het waterbedrijf erbij.

Ook in één leveringsgebied kan de waarde verschillen. Waterbedrijf Groningen schrijft dat het water in je straat uit verschillende productielocaties kan komen, waardoor de hardheid kan variëren⁵. Vewin publiceert een landelijke kaart van de gemiddelde hardheid, opgesteld door KWR⁸. De legenda van die kaart loopt van zeer zacht tot vrij hard, met als hoogste klasse 2,14 tot 2,39 mmol per liter⁸. De klasse hard komt op de kaart niet voor.

Waarom is het water in de ene regio harder dan in de andere?

Het verschil zit in de bron: elke bodem bevat een andere hoeveelheid mineralen, dus ook het grondwater dat eruit wordt opgepompt¹⁰. Evides noemt naast de bodemopbouw ook grondwaterstroming en landbouw als oorzaken¹¹. Duinen zijn van nature rijk aan kalk, waardoor duinwater harder is¹¹. Water uit de Maas maakt Evides deels zachter in zijn spaarbekkens¹¹.

Nederlands drinkwater komt grotendeels uit grondwater. In 2024 ging het om 696 miljoen m³ grondwater, 75 miljoen m³ oevergrondwater, 19 miljoen m³ natuurlijk duinwater en 415 miljoen m³ oppervlaktewater⁸. Die bronnen verschillen onderling in hardheid⁵.

Waar het ruwe water hard is, ontharden de bedrijven het centraal¹⁶. Brabant Water doet dat op een deel van de locaties, omdat het grondwater daar van nature tot 16,7 °dH kan oplopen⁴. Waternet maakte zijn water in 2015 zachter: van 8,4 naar 7,8 dH⁶. Volgens een rapport van RIVM en de inspectie uit 2012 wordt 2,5 mmol vaak aangehouden als grens waarboven onthard wordt¹³.

Hoe maken waterbedrijven hard water zachter?

Waterbedrijven ontharden op locaties waar het ruwe water hard is, zodat het water uit de kraan zacht of gemiddeld wordt¹⁶. Vitens beschrijft hoe dat werkt: in een onthardingsinstallatie worden calcium en magnesium omgezet in kalk, die daarna uit het water wordt gehaald¹. WMD maakt het water waar nodig zachter tijdens de zuivering, waardoor er volgens WMD nergens in Drenthe hard water is¹⁹.

Helemaal kalkvrij wordt het water nooit. De wet staat volgens Vitens niet toe dat drinkwaterbedrijven al het calcium en magnesium verwijderen, met een minimale hardheid van 5,6 dH¹. WMD noemt daarnaast de kosten: volledig ontkalken zou de waterprijs onnodig verhogen¹⁹. Dat verklaart waarom ook zacht water nog een beetje kalkaanslag geeft.

Centraal ontharden heeft volgens Dunea verschillende voordelen: minder kalkafzetting in apparaten en op sanitair, en minder zeep en afwasmiddel³. Brabant Water noemt daarnaast een langere levensduur van apparaten en minder poetswerk⁴. Waternet wijst op het voordeel voor portemonnee en milieu, omdat je bij zacht water minder wasmiddel nodig hebt⁶.

Wat merk je in huis van hard water?

Het belangrijkste gevolg van hard water is kalkaanslag, en die ontstaat op twee manieren: bij verwarmen en bij verdampen². Bij verwarming vormt zich ketelsteen in boilers, geisers, wasmachines, vaatwassers en koffiezetapparaten². Bij verdamping blijft de kalk achter op tegels, sanitair en de douchekop².

• Energie: door kalk op verwarmingselementen is meer energie nodig om water te verwarmen².
• Wasmiddel: bij hard water heb je meer was- en afwasmiddel nodig²¹².
• Zeep: hoge hardheid bemoeilijkt de werking van zepen en verwarmingselementen⁵.
• Levensduur: kalkaanslag kan minder goed zijn voor de levensduur van apparaten⁵.
• Schoonmaak: schimmel hecht zich sneller aan kalk en vuil in natte ruimtes¹⁸.

Brabant Water vertaalt de klassen naar het wasmiddel: bij zacht water gebruik je de normale hoeveelheid, bij gemiddeld hard water iets meer⁴. Bij water van 12 tot 30 °dH is de kans op kalkaanslag groot, maar zulk water levert Brabant Water nergens meer⁴. Kijk voor de juiste dosering altijd op de verpakking van je wasmiddel⁴.

Ook bij zacht en gemiddeld water kun je last van kalk hebben. Vitens schrijft dat kalk bij 5,6 tot 12,5 dH nog steeds aanslag op de douchewand en in een waterkoker kan geven¹⁰. Hoe je die aanslag aanpakt per plek, lees je in onze gids kalkaanslag verwijderen.

Over huid en haar zeggen officiële instanties weinig. Waternet noemt juist een nadeel van té zacht water: zeep blijft dan op je lichaam zitten na het douchen, wat volgens Waternet slecht is voor je huid⁶. Een officiële bron die hard water als oorzaak van huidklachten noemt, hebben wij niet gevonden. Daarom doen we daar geen uitspraak over.

Is hard water ongezond?

Nee, volgens de Nederlandse waterbedrijven is hard water niet schadelijk voor je gezondheid⁴⁵. Vitens schrijft dat calcium onder andere goed is voor je botten en dat ook de smaak prima is¹. Waterbedrijf Groningen stelt dat water met een hoge hardheid geen gezondheidsrisico inhoudt⁵.

Let op het omgekeerde: water dat té zacht is, heeft wel nadelen. Milieu Centraal waarschuwt dat in heel zacht water schadelijke stoffen kunnen oplossen en dat wasmiddelen dan minder goed werken⁹. Vitens noemt dat door ontharden metalen in leidingen kunnen oplossen en dat het natriumgehalte stijgt¹⁴. Mensen met een natriumarm dieet moeten daar rekening mee houden, schrijft Vitens; meer daarover lees je in is een waterontharder gezond¹⁴.

Wanneer is water te zacht?

Water is wettelijk te zacht als het na ontharding onder 1 mmol/l uitkomt, ongeveer 5,6 °dH⁷¹⁶. Die ondergrens geldt volgens het Drinkwaterbesluit uitsluitend bij toepassing van ontharding of ontzouting⁷. Ook drinkwaterbedrijven mogen centraal niet verder ontharden dan 5,6 dH⁵. WMD noemt als extra reden dat leidingen zonder kalk worden aangetast¹⁹.

Voor een waterontharder thuis betekent dit dat je de resthardheid niet op nul zet. Vitens wijst erop dat zelfs zacht water nog wat kalkaanslag geeft, omdat de wet volledige ontharding niet toestaat¹. Hoe je die ondergrens bij een ontharder instelt, staat in de begrippenlijst bij resthardheid.

Hoe weet je of je hard water hebt?

De snelste manier is de hardheid opzoeken bij je waterbedrijf, want elk bedrijf publiceert die per postcode of woonplaats⁴⁵. Brabant Water toont per woonplaats de actuele waarde, ook als pdf⁴. Waterbedrijf Groningen toont per postcode de maximale hardheid in je straat⁵. WMD noemt die waarde handig voor het instellen van huishoudelijke apparatuur¹⁹.

Je kunt de hardheid ook zelf meten met een teststrip of een druppeltest uit de bouwmarkt of webshop. Dat is vooral nuttig na een waterontharder, omdat je dan wilt controleren wat er werkelijk uit de kraan komt. Hoe je meet, afleest en omrekent, staat in onze handleiding bij waterhardheid meten.

Wat kun je doen tegen hard water?

Bij zacht of gemiddeld water is regelmatig schoonmaken meestal genoeg; een apparaat dat ontkalkt is, werkt beter en gaat langer mee². Pas als je water echt hard is, kan een waterontharder meerwaarde hebben. Vitens legt die grens bij meer dan 20 dH, een hardheid die Nederlandse drinkwaterbedrijven niet leveren¹⁰. De keuze hangt dus vooral af van je eigen hardheid en hoeveel kalkoverlast je hebt.

Schoonmaakazijn is het middel dat waterbedrijven het vaakst noemen voor bestaande aanslag²¹⁷. Door je warmwatertoestel lager af te stellen, vermindert de kalkafzetting; Vitens noemt daarbij wel minimaal 55 °C om schadelijke bacteriën te doden². Bij hard water heb je meer wasmiddel nodig dan bij zacht water, en de juiste dosering staat op de verpakking¹². Onthardingspoeder in de wasmachine is volgens Waterbedrijf Groningen in principe niet nodig⁵.

Een waterontharder verwijdert calcium en magnesium uit het water en vermindert zo kalkaanslag¹⁴. Milieu Centraal noemt dat alleen zinvol bij hard water en waarschuwt dat ontharders duurder zijn dan andere manieren om kalkaanslag tegen te gaan⁹. Een ontharder kan de waterdruk met ongeveer 0,7 bar verlagen en vraagt goed onderhoud tegen bacteriegroei¹⁴. Welke typen er zijn en hoe ze werken, staat op onze pagina over de waterontharder.

Een waterfilter is iets anders dan een ontharder. Milieu Centraal vindt een waterfilter op de kraan in Nederland niet nodig, omdat de waterkwaliteit al hoog is⁹. Bacteriën kunnen bovendien op het filter gaan groeien⁹.

Is je water harder dan 18 °dH?

Ja

Vergelijk een ontharder en lees de onderhoudseisen

Nee

Ontkalk regelmatig en doseer wasmiddel op je hardheid

Heb je ook bij 12 tot 18 °dH veel kalkoverlast?

Ja

Weeg een ontharder af tegen onderhoud en kosten

Nee

Schoonmaken en lagere temperatuur zijn genoeg

Naar ons oordeel is de beslisboom een vereenvoudiging, geen officiële richtlijn. Woon je in een gebied met zacht water, dan is een ontharder naar ons oordeel zelden nodig.

Welke misverstanden over hard water hoor je vaak?

Rond hard water circuleren een paar hardnekkige beweringen, vaak afkomstig uit verkoopteksten. Hieronder zetten we ze naast wat waterbedrijven en Milieu Centraal schrijven.

• "Boven 4 °dH is water al hard." Waternet noemt die bewering van fabrikanten onjuist: water is pas hard vanaf 12 dH⁶.
• "Hard water is slecht voor je gezondheid." Brabant Water en Waterbedrijf Groningen schrijven dat hard water niet schadelijk is⁴⁵.
• "Zacht water is altijd beter." Te zacht water laat volgens Waternet wasmiddel in kleding en zeep op je lichaam achter⁶.
• "Elke woning heeft een ontharder nodig." Volgens Vitens is dat volgens de Consumentenbond niet nodig, omdat het water rond 8 dH ligt¹⁴.
• "Kalk zit als korrels in het water." Kalk ontstaat pas als calcium met carbonaat reageert, bijvoorbeeld bij verwarmen¹.

Het helpt om bij elke claim te vragen welke hardheid ermee bedoeld wordt en wie de schaal heeft opgesteld. Een verkoper die 6 °dH al "hard" noemt, gebruikt een andere maat dan je waterbedrijf⁶. Vergelijk daarom altijd met de klassen van je eigen waterbedrijf.

Checklist: wat te doen bij hard water

• Zoek de hardheid op bij je waterbedrijf of op onze pagina per gemeente.
• Vergelijk de waarde met de schaal: onder 8 °dH is zacht, boven 18 °dH is hard.
• Stel je vaatwasser en wasmiddeldosering in op die waarde.
• Ontkalk waterkoker, douchekop en koffiezetapparaat volgens de instructies van de fabrikant.
• Stel je boiler niet lager in dan de waterbedrijven adviseren.
• Overweeg je een ontharder, controleer dan resthardheid, onderhoud en aansluiteisen.

Hoe wij dit hebben onderzocht

Voor dit artikel lazen we de hardheidspagina's van Vitens, Dunea, Waternet, PWN, Evides, Brabant Water, Waterbedrijf Groningen en WMD, op 2026-10-28 geraadpleegd. Voor de ondergrens raadpleegden we het Drinkwaterbesluit en voor de bronnen van drinkwater de Vewin Kerngegevens drinkwater 2025. Uitspraken over gezondheid en zacht water hebben we alleen geraadpleegd bij waterbedrijven en Milieu Centraal. We hebben zelf geen watermonsters gemeten en geen apparaten getest. Onze werkwijze staat op hoe wij vergelijken.

Alle artikelen in deze pijler

Veelgestelde vragen